Camiñar ao pé de Carballo Calero

Camiñar ao pé de Carballo Calero

O Consello da Cultura presenta o seu especial sobre o autor a incluír un roteiro biográfico
O Consello da Cultura presenta o seu especial sobre o autor a incluír un roteiro biográficoBusto de Ricardo Carballo Calero. Fotografía de Xosema en Wikimedia Commons.
Compartir:


A coincidir cos trinta anos do falecemento de Ricardo Carballo Calero, o Consello da Cultura Galega presenta na rede este 25 de marzo un especial para conmemorar a figura homenaxeada no Día das Letras Galegas 2020. A publicación en liña achega un repaso da súa biografía e unha selección de gravacións da súa voz. Como contido máis destacado, o roteiro que convida a percorrer os espazos vitais deste creador da man de Henrique Rabuñal, un dos seus biógrafos. Repasamos con el este percurso e indagamos no intenso vínculo que Carballo mantivo cos seus espazos vitais.

 Especial do Consello da Cultura para o Día das Letras Galegas 2020

Un dos contidos máis destacados deste especial é un roteiro no que se convida a coñecer os principais espazos vitais de Carballo Calero. Santiago, Ferrol e Lugo protagonizan esta proposta, pensada para se desenvolver en coche e durante tres días a través de vinte e catro lugares significativos do homenaxeado. Henrique Rabuñal, autor da biografía Ricardo Carvalho Calero. O anxo da terra (Galaxia, 2020) foi o responsable de seleccionar o percorrido e as paradas deste triplo roteiro. “A raíz da miña biografía para Galaxia, e con moita documentación que non se recolle no libro, fun conectando unha serie de espazos en cada cidade que sumados danlle unha dimensión á relación do autor coas mesmas”. O seu labor complétase cunha selección de imaxes do arquivo documental do Consello da Cultura Galega, da Real Academia Galega e mais cunha serie de fotografías do autor ferrolán realizadas polo fotógrafo Moncho Rama, que as cedeu para uso exclusivo deste proxecto.

Os lugares
Segundo sinala Rabuñal, a escolla destas tres localidades para retratar o percurso vital do homenaxeado obedece a que Carballo “está fondamente unido a elas. Ademais son cidades nas que existe unha memoria e unha pegada moi intensa del”. Nese sentido, “Ferrol é a cidade natal, a da familia e das primeiras lembranzas, ademais do lugar onde se instala despois da guerra”, explica o autor do roteiro. “Lugo é ese lugar onde pasa quince anos a dirixir o colexio Fingoi. Unha cidade á que sempre se sentiu moi ligado por cuestións de familia política e pola súa propia descendencia. E logo Santiago e Compostela é o lugar de estudos universitarios, pero tamén supón para el a cidade da militancia galeguista e do Seminario de Estudos Galegos. Na súa última etapa é tamén o lugar onde traballa como docente, primeiro no ensino secundario e logo como profesor universitario”, completa. Cada unha das etapas propostas neste web inclúe unha explicación do seu vínculo co homenaxeado, así como textos ou citas do mesmo.

A pegada do autor nos seus espazos
A aposta polo formato roteiro para abordar a figura de Carballo Calero resulta para Rabuñal especialmente acaída, xa que o homenaxeado neste Día das Letras conseguiu deixar unha especial pegada nos lugares polos que transcorreu o seu percurso vital. Nese impacto “influíron varias cuestións, pero unha que penso non resulta menor é a súa condición de docente nas tres cidades. Isto orixinou un contacto moi extenso no tempo con moitísimos alumnos e alumnas, que ademais foron despois en moitos casos profesores e profesoras tamén. Entón ese alumnado foi unha referencia fundamental para manter viva esta memoria e intensificar a relación destes espazos co autor”. Así, o biógrafo lembra “a relación con Carmen Blanco ou Araceli Herrero, en Lugo, con José Luís Rodríguez ou Aurora Marco en Santiago de Compostela, ou con Tomás Barros, Xohana Torres ou Dobarro Paz en Ferrol”. Dentro da pegada do autor nos seus escenarios vitais, Rabuñal destaca o caso desta última cidade. “Debo dicir que hai unha relación moi especial. Desde Ferrol deuse unha reivindicación da súa figura que se prolongou no tempo e atinxiu asociacións culturais e cívicas, sindicatos ou partidos políticos”.

Unha vida a través de tres puntos
De seleccionar tres espazos representativos da vida de Carballo Calero, Rabuñal apunta “a casa natal en Ferrol”, como un imprescindible. A este suma “a sede vella da Universidade de Santiago, actual Facultade de Xeografía e Historia, onde estuda dereito” e mais, xa en Lugo “as instalacións do colexio Fingoi de Lugo, tanto as escolares como a casa na que viviu a carón de Fernández López, grande mecenas do galeguismo”.

A casa
O roteiro comeza, como non, na casa natal do autor, agora en ruínas, no número 51 da rúa de San Francisco e diante da Praza Vella, onde se celebra unha feira mensual. O propio autor lembrou este lugar nun poema que Rabuñal recolle na entrada correspondente do percorrido: “Cinco duros pagábamos de aluguer. / Era un terceiro andar, ben folgado. /Pola parte de atrás daba para o Campiño, / e por diante à rua de San Francisco. / No segundo vivia a miña tia aboa: / tiña unha peza cheia de paxaros disecados / que só abria os dias de festa / para que os nenos disfrutásemos nela (…)”.

Casa natal de Carballo Calero no roteiro do Consello da Cultura

A facultade
A falar da actual facultade de Xeografía e Historia, o biógrafo lembra que “en 1926 Ricardo entra na USC”, onde “estudou por oficial cun historial académico brillantísimo a carreira de Dereito (1926-1931) e examinouse por libre da de Filosofía e Letras (1932-1935)”. No mesmo lugar, como Presidente do Alumnado de Dereito, “pronuncia o discurso de inauguración do curso 1930-1931 e realiza o informe editado en 1931 sobre La fuerza pública en la Universidad de Santiago. En Scórpio evócase este tempo”. Tempo despois, en 1965, “volverá a este edificio para ocuparse do ensino das materias de lingua e literatura galega logo da creación da Sección de Filoloxía Románica na Facultade de Filosofía e Letras compostelá”, recolle Rabuñal.

Facultade de Xeografía e Historia no roteiro do Consello da Cultura

O colexio
Segundo lembra o propio Carballo nunha cita que recolle Rabuñal para explicar Fingoi, “o Colégio estava, pois, encravado numha zona rural, de acordo com a orientaçom que animava as suas actividades. Aspirava-se a centrar o ensino no meio galego, a arraigar fortemente a educaçom no ambiente do país. Rejeitava-se toda pedantaria livresca que confundisse a formaçom dos rapazes com a erudiçom infantil, despersonalizada e apátrida. Nom se tratava de educar os alunos como se fossem habitantes de qualquer país”.

Colexio Fingoi no roteiro do Consello da Cultura

Unha biografía
Para alén do roteiro, o especial do Consello da Cultura achega un texto biográfico realizado por este mesmo autor. Aínda que necesariamente sintético e cinguido aos feitos da vida do homenaxeado, este resumo “procura ser unha biografía na que fiquen inseridos os elementos nucleares da actividade intelectual de Carballo Calero, que xira sempre en torno ao servizo ao país e a un compromiso permanente coa nosa lingua e coa nosa cultura. Logo tamén subliño moito a súa produción textual, non só as grandes obras ben coñecidas, como a Historia da Literatura Galega ou a Gramática elemental del gallego común. Reivindico o conxunto da súa obra literaria, moi valiosa tanto en narrativa como en poesía ou teatro. Tamén destaco a súa condición de polígrafo. Carballo era un erudito capaz de falar de aspectos do máis variado e fíxoo en moitos textos que compilou ao final da súa vida para que estivesen ao dispor das persoas interesadas”, lembra.

Na súa propia voz
O especial complétase con cinco documentos de audio custodiados polo Arquivo Sonoro de Galicia. Este material, tirado na súa maior parte da colección da Asociación Cultural O Facho, permite escoitar na propia voz do homenaxeado as súas opinións sobre as relacións entre o galego e o portugués nunha conferencia a finais dos anos 80 na Facultade de Historia da USC e as semblanzas que realizou sobre Castelao, Alonso Ríos, Otero Pedrayo e Suárez Picallo. os catro deputados galeguistas históricos que el coñeceu persoalmente, nunha conferencia na Coruña en 1988. O Consello da Cultura publicou xa a correspondencia entre Carballo Calero e Otero Pedrayo e anuncia unha edición facsimilar da obra de teatro A farsa das zocas.

 

culturagalega.gal

Carvalho segundo Rabuñal

Carvalho segundo Rabuñal

Que sería de nós sem aquel escocés, Thomas Carlyle, que fixou con sabedoría o xénero biográfico como primordial para coñecermos, ademais da vida, o pensamento

Ben sabemos nós que Henrique Rabuñal, doutor en Filoloxía e catedrático de Lingua e Literatura galegas, é poeta, narrador, dramaturgo e ensaísta de fuste -escritor principal, da base ao capitel-, cunha longa traxectoria como creador literario que supera xa os 35 anos e que contén títulos como Textos e contextos do teatro galego (1994) ou O cristal da sede; recompilación, este último, da obra poética do autor á altura de 2006. Mais Rabuñal, sempre esixente nas súas textualidades —cohesión e coherencia—, brilla especialmente, aquí e agora, no xénero da biografía, categoría literaria esta que, como defendía Jacques Le Goff, lonxe das abstraccións, se amosa famenta de realidades concretas. E que sería de nós sen aquel escocés, Thomas Carlyle, que fixou con sabedoría o xénero biográfico como primordial para coñecermos, ademais da vida, o pensamento, enviado ao mundo, das grandes figuras devanceiras.

Henrique Rabuñal, sen dúbida, soubo interpretar os clásicos e deunos biografías espléndidas de Murguía, Marinhas del Valle, Sarmiento, Lugrís Freire e Xosé María Álvarez Blázquez. Mais agora, da man da Editorial Galaxia, sorpréndenos cunha extraordinaria biografía de Ricardo Carvalho Calero subtitulada O anxo da terra —os anxos son eternos, di Rabuñal—, celebrando así o libro de poemas de Carvalho, Anxo de terra, publicado en Pontevedra no ano 1950. E un, despois da lectura da biografía de Carvalho por Rabuñal, chega a sentir aquilo que tamén sentiu no seu día Marcel Schowb, que dicía —e nós aplicámolo ao polígrafo ferrolán— que as ideas dos grandes homes son patrimonio común da humanidade.

Na presente obra biográfica, o profesor Rabuñal leva a cabo unha operación que se constitúe en si mesma nun contrato de verdade que debe revelarse, por seguirmos a idea do epistemólogo François Dosse no seu inestimábel estudo A arte da biografía. Rabuñal sitúa a personaxe de Carvalho (1910) no Ferrol Vello, a patria da súa nenez, e proxéctaa logo na Compostela universitaria para despois percorrer a estadía na guerra, o compromiso republicano de don Ricardo e a súa liberdade condicional despois de se liberar da mortal gadoupa fascista. E chegamos aos ‘quince anos en Lugo” que Carvalho viviu como unha forma de esperanza. Rabunhal estuda toda a súa vida posterior e a súa inmensa obra literaria e lingüística. Maxistralmente. Un libro de obrigada lectura.

 

________________________

Este artigo de Miguel Anxo Fernán-Vello foi publicado o 7 de marzo de 2020 no Diario de Pontevedra e en El Progreso de Lugo.

https://www.diariodepontevedra.es/opinion/miguel-anxo-fernan-vello/carvalho-segundo-rabunal/202003071434431076613.html

https://www.elprogreso.es/opinion/miguel-anxo-fernan-vello/carvalho-segundo-rabunal/202003071442511427270.html

Nonito Pereira: a paixón pola música

Nonito Pereira: a paixón pola música[1]

Henrique Rabuñal

OBERTURA

Con raíces en Vences, na verinesa Toscana galega, a familia Pereira é unha saga de artistas. Velaí os pintores Tomás e Fernando. Nonito é un educador musical que conseguiu que A Coruña entrase na modernidade sonora. Afinou a técnica da audición, educouse nas rutas madrileñas, espallou a música, coñeceu as grandes estrelas. Acumulando concertos e discos, foi pioneiro do jazz e a música celta, da radio e o xornalismo musicais, de premios, concursos e festivais. Coa súa voz alcatranada exerceu a tolerancia e a bonhomía, a alta pedagoxía musical.

Sabía que se cocía en camerinos e ambigús, despachos de políticos e discográficas, no underground e no off de record, lía Record World e Billboard e coñecía aos músicos na alta noite. Como xornalista musical entendeu a importancia da radio e a televisión, tamén a das publicacións escritas. Embaixador da nosa cultura en Madrid, de Andrés do Barro a Pucho Boedo, de Milladoiro a Luar na Lubre, sempre vogaba a favor dos nosos artistas abríndolles portas e curándolles feridas.

ALBORADA

Soubo de mozo que a radio era unha porta aberta a outros mundos alén do franquista. Primeiro os guateques domésticos antes de Elvis e Bill Haley, cando a transición do pantalón curto e os bombachos aos vaqueiros. Descubriu a Juke-box e instalou unha no Playa onde estudantes de bacharelato seleccionan as súas cancións preferidas cando a gramola era o nunca visto.

Educouse no Madrid dos 60, nos concertos do Circo Price, no Whisky Jazz da Ava Gardner e na Sala Casablanca onde se atopa cos Tamara de Pucho Boedo. E gradúase nas Ventas asistindo ao mítico concerto dos Beatles en 1965.

No Playa Club exerce de DJ desde 1964. Un lugar mítico onde se cocen moitas historias humanas, moitas horas de música. O Playa dispón de grupo propio co cantante Pucho Portela, Amadeu ao piano e Deus na batería; alí agroma o Club de jazz e edítanse as audicións Cuadernos de jazz (1971). Nonito contrata durante 15 días de 1968 ao organista Lou Bennet.

Nos 60, consegue que Radio Juventud, dirixida por Pepín Couceiro e instalada na Terraza, se abra ao jazz con programas que se emitían ás 11 da noite e que Nonito gravaba na súa casa nun magnetófono. Acompáñao José María Comesaña e a melodía escandalosa de je t’aime.

SINFONÍA

Nonito sentíase discípulo de Ángel Álvarez e do seu programa Vuelo 605. Nos 70, logo de acompañar en 1976 aos Stones en Barcelona, pon en marcha La Radio Feliz e a produtora NOSA. O seu pensamento resúmese na palabra felicidade. A meta da vida e da música.

Moitas horas para crear a nova linguaxe radiofónica da FM onde soa blues, soul, funky, jazz, salsa e se divulga o Tamla-Motown. Colaboran José Ángel González co seu Lado salvaje e o fillo Nonito JR co seu Chupete Rock. A radio feliz produce concertos, introduce música galega e novos valores, colabora co cinema Valle-Inclán, conversa co alcalde Merino, ábrese ao mundo do motor, entrevistas, humor, a emigración e a gastronomía. Viveiro musical acompañado do libro En la cresta de la música. Del blues al rock and roll (1977).

Nonito está no Pavillón de Deportes en todos os concertos (e non concertos como o de Nino Bravo) e estilos da época: José Feliciano, David Bowie e Lou Reed, Serrat, Tom Jones e na homenaxe a Pucho Boedo en 1979.

Acode xeneroso aos festivais do Liceo La Paz coa soprano María Luisa Nache e Ramiro Cartelle, aos premios á popularidade no Golden Fish, aos da Crítica de Galicia e á Eurovisión de 1978 en París con José Velez. En 1979, asiste ao concerto en Londres do grupo The Who, visita o Ronnie Scott’s Jazz Club e a tenda HMV.

Daquela pon en marcha Abrente.  Fabricou a arpa na que pousou as mans Emilio Cao para a “Fonte do Araño”, a fonte na que bebeu auga galega o bretón Alan Stivell. E fai agromar o disco “Milladoiro” de Antón Seoane e Rodrigo Romaní. A música celta arroupada polos festivais de Lorient e Ortigueira e Nonito a carón das Faíscas do Xiabre, Xocaloma, as cantigas medievais de Quintas Canella, o rock progresivo de NHU, Castaña, Antonio Seijo ou as panxoliñas de Xoán Rubia e María Manoela. En 1978 foi recoñecido no Florida Park como mellor produtor musical co premio Record World. O noso primeiro Grammy Latino.

INTERMEZZO

Cos 80 persiste na radio como director de Radio Minuto na Coruña, no xornalismo escrito con Voz Joven, como notario dos concertos de Moustaki, Gato Pérez, Rafaella Carrá e o seu play back, Los Ramones, Camarón, Barón Rojo ou José Feliciano. En 1982 promove un Festival Pop Rock e en 1986 o NPR, o Noroeste Pop Rock, o Nonito Pereira Revuelta.

Na cidade aparecen novos espazos como o Coliseo, o Forum ou o Palacio da Ópera, e os concertos de Sting, Whitney Houston, Juan Luis Guerra, Sinatra, a Mondragón ou Andrés Calamaro. El sempre estala alí.

Vémolo nos premios populares Bar Don Pepe, en 1980 en Londres, na homenaxe a Pucho, como xurado en Benidorm, nos festivais de jazz Cidade da Coruña, nos premios Disco Ideal, co programa televisivo Radio Onte, en Localia Coruña, recibindo a  Mike  Oldfield con Bieito Romero, nos megaconcertos dos 1000 anos en Riazor, no do Xacobeo con Bob Dylan e Sting. Aberto aos novos dj, á música electrónica e tecno, á bravú ou ao ciclo de jazz da Barrié. Co novo século é a quenda de Van Morrison e a morte doce a mans de Víctor e Ana.

RÉQUIEM

Nonito é un cronista da Coruña desde a rúa Feijóo da empresa paterna, os cafés Chantada e Rima, a sede de Abrente e a tenda Nito’s cun estudo de gravación de programas de radio, onde fabricaba cultura. A nosa historia fica reflectida nos libros Historias, histerias y anécdotas musicales de La Coruña e en Historias, histerias y andanzas musicales e no seu blogue TodoMúsica&Más.

Nas súas lembranzas concelleiros de cultura, alcaldes e Ramón García Barros, as librarías Molist, Miranda e Jesús Lago. Os restaurantes Viuda de Naveiro, Fornos, El Rápido, O Duna, os Hoteis Embajador, Finisterre, Atlántico ou Riazor, a bohemia do Patacón ou Casa Enrique. Os cabarés Luxor e Marux Boite, os vellos cines Doré ou Valle-Inclán, as orquestras Los Key, Finisterre ou Trovadores, lugares de moda como La Granja, Leirón do Casino, Pachá, Cassely, Rigbabá, Punto 3, Pirámide ou o Chaston da familia Mosquera.

Desde a rúa Alfredo Vicenti, converteuse nunha lenda. Adora á súa dona María Dolores, os seus fillos e netas. No Bocatín apura unha cervexa en vaso ancho, aloumiña o lombo do seu can Elvis. Na súa memoria de vinilo cabe a historia da cidade en discos a 45 rpm, e a historia toda da música cuxas estrelas peregrinaron á cidade para abrazalo.

O home que deixou de tocar a batería para exercer o xornalismo musical, alentar a música dos outros e democratizala. Namorado de todas as músicas e músicos. A música como emoción e vitamina para o corpo e a alma.

Tuno de honor da Tuna de Veteranos, retrata no neboeiro da mañá a figura de Jaime Manso Portobello, e pasan pola súa cabeza lenemente Quique Loureda e Pucho Boedo. E cantaruxa coa súa voz alcatranada My Way: And now, the end is near.

[1] Este traballo é unha versión abreviada do texto presentado ao LXXIX Premio Pérez Lugín de homenaxe a Nonito Pereira. Foi publicado en Luzes, nº 77, 2020, pp. 91-93.

 

Home Newspaper

Inicio

Nonito Pereira: paixón pola música

Henrique Rabuñal: «Carvalho Calero tivo un alto sentido de servizo ao país e de buscar consensos»

Henrique Rabuñal: «Carvalho Calero tivo un alto sentido de servizo ao país e de buscar consensos»

«Gozaba dun enorme prestixio, representaba moitas cousas para a miña xeración», di

PACO RODRÍGUEZ
JOEL GÓMEZ
SANTIAGO / LA VOZ 

Para Henrique Rabuñal, Ricardo Carvalho Calero «ocupa na historia do país un lugar sobranceiro ao carón dos máis grandes, de moitos dos seus mestres e amigos e próximo daquelas figuras a cuxo estudo entregou unha parte substantiva da súa vida». Así o defende en Ricardo Carvalho Calero. O anxo da terra, libro editado por Galaxia, onde estuda o autor a quen este ano se lle dedica a celebración do Día das Letras Galegas. Un traballo que elabora a semellanza da estrutura de Scórpio, e onde «Dolores», «Castelao», «Salvador Lorenzana», «Unha xornalista», «Un poeta dos 80», «Unha historiadora da Literatura» e outras narradoras e narradores expoñen os 12 capítulos que integran as 200 páxinas do volume, que finaliza con bibliografía de e sobre Carvalho. No lanzamento en Compostela tivo a compañía de Manuel Portas, colega de profesión.

Rabuñal non foi alumno de Carvalho Calero na Facultade de Filoloxía da USC «porque fixen os tres primeiros anos da carreira na Coruña e cando cheguei a Compostela xa estaba xubilado. Tiven tratamento estreito con el e unha relación sempre moi cordial. Gozaba dun enorme prestixio para a miña xeración pois representaba moitas cousas, como a continuidade do galeguismo histórico, a súa ollada científica sobre a lingua e a literatura, e tamén sorprendía que, xa xubilado, publicase Scórpio, unha narración de tanta novidade e transgresora», afirma.

Rabuñal inclúe un capítulo sobre a presenza de Carvalho despois da morte, entre 1990-2020 «para evidenciar como é unha figura moi querida por moitos discípulos, amizades, en xeral polo profesorado de lingua e literatura formado nas décadas de 1970 e 1980 e seguramente moito máis. Contra o seu silenciamento en instancias oficiais, fago unha achega sobre a reivindicación, a presenza, a cantidade de libros, obras, congresos, exposicións e actuacións moi diversas ao redor da súa persoa. Comezando pola sociedade civil de Ferrol, a súa cidade natal, e Ferrolterra, que o homenaxearon e honraron de diversas maneiras; ou os dous volumes coordinados polo profesor José Luís Rodríguez, editados polo Parlamento de Galicia e pola USC; e outras obras que elaboraron Martinho Montero Santalha, Aurora Marco, Pilar García Negro e moitas máis persoas. Penso que era necesario lembrar agora todo iso».

Sobre o ideario lingüístico de Carvalho, e o reintegracionismo, aspecto que foi polémico nas últimas décadas, e aínda o é, valora que «Carvalho defende sempre un galego correcto, erudito, científico. Un uso consciente e non oportunista do idioma tomando posición, a posición reintegracionista [de confluencia co portugués], para establecer a norma culta da lingua porque ‘Non estamos sós’ [título dun artigo que publicou en La Voz de Galicia]. O seu reintegracionismo é unha forma de galeguismo, unha posición desde a que entender a situación diglósica da lingua e detectar o pseudobilingüísmo».

Ao se lle pedir unha valoración da figura, coa perspectiva de 30 anos desde a súa morte, Rabuñal manifesta que «Carvalho Calero tivo un alto sentido de servizo ao país e de buscar consensos, sempre con tolerancia, para resolver grandes temas que podemos chamar de país. A súa actividade intelectual foi moi intensa e o conxunto da súa obra é inmensa, en cantidade e en valor, e iso pretendo comunicar neste libro, dunha maneira amena, non pensando só en especialistas, dando a coñecer os moitos fíos do seu mundo para que o lector, despois, poda tirar do que lle interese para profundar. Verá unha figura moi pouco atraída polos cargos da oficialidade, da Administración autonómica que se configuraba; un Carvalho que se movía en espazos que estaban mesmo en contradición con aquel poder».

ww.lavozdegalicia.es/noticia/santiago/2020/02/21/span-langglprofesor-lingua-literaturaspanspan-langglcarvalho-calero-tivo-alto-sentido-servizo-ao-pais-buscar-consensosspan/0003_202002S21C2993.htm

 

Moitas grazas a Joel Gómez por esta conversa e a Paco Rodríguez pola fotografía. Onte presentamos na Libraría Couceiro o noso Ricardo Carvalho Calero. O anxo da terra editado por Galaxia.

“Carvalho Calero é un espello de como se configurou o actual galego culto”

“Carvalho Calero é un espello de como se configurou o actual galego culto”

“As vertentes creativa e académica do autor ferrolán son complementarias”

Enrique Carballo 13.02.2020 | 00:20

"Carvalho Calero é un espello de como se configurou o actual galego culto"

“Carvalho Calero é un espello de como se configurou o actual galego culto”

O profesor de Lingua e Literatura Galegas Henrique Rabuñal (Arteixo, 1962), é autor de varias obras de poesía, teatro e narrativa, ademais de máis dunha decena de ensaios.Vén de publicar o libro Ricardo Carvalho Calero. O anxo da terra, unha biografía novelada sobre o literato e académico ferrolán, que recibirá homenaxeado na edición deste ano do Día das Letras Galegas. Preséntao mañá na librería Moito Conto, en San Andrés, ás 19.30 horas.

Cal é a estrutura do libro?

Hai una serie de narradores que van contando en primeira persoa a vida de Carvalho Calero e a súa produción literaria e científica en base á súa relación con el. Son, ben personaxes históricos que o coñeceron ou ben ficticios e creados por min. Por exemplo, Castelao narra a época na que coincidiu con Carvalho, no Madrid dos momentos previos á Guerra Civil, e creei unha xornalista que comenta a pegada do autor desde que morreu ata os nosos días. Inspireime dalgunha maneira na novela Scorpio, escrita por Carvalho Calero, onde hai un grupo de narradores que contan a vida do protagonista. Protagonista que ten moito que ver coa figura do propio Carvalho.

Como se documentou?

Fixen unha labor de documentación do periplo biográfico do protagonista, moi intenso e variado, e da súa produción escrita, absolutamente enciclopédica e vasta en todos os campos. Na creación, tocou a poesía, narrativa e teatro. Tamén traballou a lingüística e na sociolingüística. A labor fíxose co máximo rigor e extensión nunha obra que ten que ser necesariamente breve. Unha gran biografía daría para centos de páxinas.

Carvalho pasou os seus primeiros anos en Ferrol.

Practicou con moito amor e paixón a súa condición de ferrolán, e pasou uns 30 anos na cidade. Abandonouna a cidade para estudar e casar e volveu tras saír do cárcere en 1941. Os primeiros anos en Ferrol foron moi importantes para a súa formación cultural e ideolóxica. Relacionouse con personalidades como Manuel Comellas ou Xaime Quintanilla, membro destacados das Irmandes da Fala e alcalde asasinado en 1936, e colaborou con institucións como o Centro Obrero de Cultura. Ferrol é unha constante en Carvalho.

E a súa toma de contacto co galeguismo?

O contacto máis decisivo produciuse cando estudou Dereito en Santiago e entrou en contacto co Seminario de Estudos Galegos e a xeración Nós. Todos foron os seus mestres, pero tivo unha relación especial e de moitísimos anos con Otero Pedrayo e Castelao. O exilio e morte do segundo cortou a relación, pero Carvalho é probablemente o maior estudoso da obra de Castelao. Tamén foi militante do Partido Galeguista e participou na loita para que Galicia tivese un estatuto de autonomía, no marco da Segunda República, a cuxo nacemento asistiu con moita ilusión.

O fin desta, coa sublevación, colleuno en Madrid.

E participou na súa defensa, en Villaverde e Usera. Acadou o rango de tenente e foi destinado ao exército de Andalucía. En Xaén será xulgado, condenado e recluído no cárcere, ata que obtén en 1941 anos a liberdade condicional. É unha época que o marcou moitísimo, da que nunca falou con moita extensión, aínda que deixou pegadas nalgúns poemas, na novela Scorpio ou na súa obra de teatro Os Xefes. Ao saír entra nunha etapa que chamamos do silencio interior.

Como sae dese silencio?

Eu creo que acompañando aos proxectos que se poñían en marcha ao redor dos anos 50, como as súas publicacións na editorial Galaxia, revistas, xornais… Carvalho é un dos grandes protagonistas da rexeneración, recuperación e loita pola cultura galega que se vai verificar de maneira moi clara a partir de 1950.

Carvalho Calero foi tanto autor de novela, teatro e poesía como ensaísta sobre literatura e filólogo. Defíneo máis a súa vertente creativa ou académica?

Creo que as dúas son importantes, e diría que complementarias. Cando se dedicou de xeito moi intenso ao traballo académico tivo que descoidar un pouco a labor de creación, pero está desde que practicamente era un neno ate os últimos anos da súa vida.

Carvalho Calero é unha figura moi relacionada coa vertente reintegracionista do galego.

De Carvalho Calero hai que entender que ao longo de toda a súa vida sempre tivo unha inquietude e compromiso co galego. O seu propio galego escrito é un espello de como se foi configurando un galego culto no que estamos instalados. A partir dunha determinada época acentúa a visión de que o idioma debe coordinarse e reintegrarse no que consideraba un espazo lingüístico común galego-portugués. Pero esta aposta sempre a quixo verificar desde o consenso, o diálogo e a participación. Todas as funcións que desenvolveu na vida pública foron un servizo e compromiso permanente co noso país e a súa lingua e cultura.

 

https://www.laopinioncoruna.es/coruna/2020/02/13/carvalho-calero-e-espello-configurou/1476886.html